Σχολές γονέων-χτίζοντας το χαρακτήρα του παιδιού (α΄ μέρος)

Published by mbroumou on

Στο παρελθόν οι κοινωνίες εκτιμούσαν ιδιαίτερα τον άνθρω­πο με «χαρακτήρα» (η λέξη «χαρακτήρ» είναι ελληνική και σημαίνει «το χαραγμένο ανεξίτηλα ή σφραγισμένο αποτύπωμα ή σημάδι»). Αυτό σήμαινε έναν άνθρωπο που έχει αρ­χές, ιδανικά και «καρδιά», που πιστεύει σ’ ένα σύστημα σταθε­ρών αξιών και που είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμος να το υπε­ρασπιστεί με κάθε κόστος. Δυστυχώς, οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν κάνει μια στροφή από το «χαρακτήρα» στην επίδοση και την επίτευξη. Σήμερα δεν ενδιαφέρει τόσο το «ποιος είσαι», όσο το «τι κάνεις». Αυτή η αλλαγή προσανατολι­σμού δεν αφήνει περιθώρια για την εκδήλωση συναισθημάτων, ούτε φυσικά για την εκδήλωση κατανόησης και συμπόνιας. Στον αγώνα για επίδοση, σημασία έχει μόνο το πόσο επιτυχημένος είναι κανείς. Οι σημερινοί νέοι βρίσκονται μπροστά σε ένα με­γάλο δίλημμα καθώς καλούνται να επιλέξουν μεταξύ του «χα­ρακτήρα» και της «επίτευξης». Οι προσταγές της σύγχρονης κοι­νωνίας ωθούν τους περισσότερους να κυνηγήσουν την επίτευ­ξη. Από εκεί και πέρα η αλλαγή στην ηθική και στις αξίες επέρ­χεται σχεδόν αυτόματα, ενώ παράλληλα εξοστρακίζονται από τη σκέψη και την οπτική κάποια από τα πολυτιμότερα πράγματα για την ατομική και κοινωνική ευημερία.

Όπως είναι γνωστό, «μαγικές συνταγές» διαπαιδαγώγησης δεν υπάρχουν. Για να μάθουν τα παιδιά να εί­ναι ειλικρινή, δίκαια, υπεύθυνα, ευγενικά, για να μάθουν να αντι­μετωπίζουν με εντιμότητα και σεβασμό τον κοινωνικό τους πε­ρίγυρο, δε χρειάζεται ούτε να αποστηθίζουν κανόνες καλής συ­μπεριφοράς ούτε να τιμωρούνται παραδειγματικά για να συ­μπεριφερθούν με τον κατάλληλο τρόπο. Εκείνο που είναι απα­ραίτητο είναι πρωτίστως οι ίδιοι οι γονείς να εκφράζονται και να λειτουργούν με τις συμπεριφορές που θέλουν να δείξουν στα παιδιά τους, και συγχρόνως να είναι κι αυτοί έτοιμοι για τη δι­κή τους προσωπική ανάπτυξη παράλληλα με την εξέλιξη των παι­διών τους.

Μερικές χρήσιμες συμβουλές για τους γονείς

Αυτό πρακτικά σημαίνει να βρίσκετε τις κατάλληλες ευκαιρίες ώστε:

  1. Να ενισχύετε την επίγνωση του παιδιού σας για τις ηθικές του υποχρεώσεις και τη σπουδαιότητα των επιλογών που πρέπει να κάνει (ηθική συνείδηση).
  2. Να καλλιεργείτε την επιθυμία του να κάνει το σωστό (αφο­σίωση στο ήθος).
  3. Να ενδυναμώνετε την ικανότητά του να προβλέπει ενδεχό­μενες συνέπειες, να σκέπτεται εναλλακτικές λύσεις και να παίρνει αποφάσεις βασιζόμενο σε συγκεκριμένες αρχές (ηθι­κή επάρκεια).

Συνέπεια – Να. είστε συνεπείς

Τα μηνύματα που στέλνετε στα παιδιά σας πρέπει να είναι σα­φή, συνεπή και σταθερά. Τα παιδιά κρίνουν τις αξίες και τις αρ­χές σας όχι από αυτά που λέτε αλλά από αυτά που κάνετε και από αυτά που επιτρέπετε στα ίδια να κάνουν. Σας κρίνουν όχι από τις καλύτερες στιγμές σας αλλά από τις χειρότερες. Η εμπι­στοσύνη, ο σεβασμός, η υπευθυνότητα, το ενδιαφέρον και η φροντίδα για τους άλλους είναι θεμέλιοι λίθοι για τη διαμόρφω­ση του χαρακτήρα. Γι’ αυτό και πρέπει να υπηρετείτε τις συγκε­κριμένες αξίες με συνέπεια και επιμονή, ώστε εσείς οι ίδιοι να γίνετε για τα παιδιά σας το πρότυπο που θα μιμηθούν. Μην ξεχνάτε ότι δίνετε τα πιο καλά μαθήματα περί «καλού χαρακτήρα» όταν κάνετε δύσκολες (αλλά σωστές) επιλογές, επιλογές που μπορεί να έχουν «κόστος».

Θυμηθείτε επίσης ότι όταν ενεργείτε κάτω από πίεση, όταν εί­σαστε κουρασμένοι, όταν ο χρόνος σάς πιέζει, μπαίνετε πιο εύ­κολα στον πειρασμό να κάνετε παραχωρήσεις που θα βλάψουν το σκοπό σας.

Σαφήνεια – Να. είστε σαφείς

Τα μηνύματα που δίνετε στα παιδιά σας για καλή συμπεριφο­ρά πρέπει να είναι κατανοητά, άμεσα και συγκεκριμένα. Η δι­δασκαλία για το «χαρακτήρα» και το ήθος δεν είναι ακαδημαϊ­κή διάλεξη. Πρέπει να έχει νόημα για το παιδί. Με άλλα λόγια, το παιδί πρέπει να καταλαβαίνει περί τίνος πρόκειται. Αυτό που κα­λείται να κάνει πρέπει να είναι σχετικό με τη ζωή και τις εμπει­ρίες του. Όταν λοιπόν αναφέρεστε στο «χαρακτήρα» του και στις επιλογές του, χρησιμοποιήστε παραδείγματα από τα δικά σας βιώματα. Σχολιάστε και αξιοποιήστε αυτά που έχουν συμβεί στη ζωή του, πράγματα που έχουν κάνει είτε οι φίλοι του είτε οι δά­σκαλοι του.

Δημιουργικότητα – Να. είστε δημιουργικοί

Η διαδικασία διαμόρφωσης του «χαρακτήρα» πρέπει να έχει δη­μιουργικά στοιχεία. Το παιδί πρέπει να αναλαμβάνει δραστη­ριότητες και να παίρνει αποφάσεις που να έχουν πραγματικές συνέπειες. Για παράδειγμα, αν θέλετε να του διδάξετε την υπευ­θυνότητα, μπορείτε να του δώσετε να διαχειρίζεται ένα χρημα­τικό ποσό για συγκεκριμένο σκοπό ή να του αναθέσετε τη φρο­ντίδα ενός κατοικίδιου [(Ζαφειροπούλου, Μ., & Ψύλλου, Ρ. (2006). Έλα να χτίσουμε μαζί το χαρακτήρα σου. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα].