Σχολές γονέων- Προστατεύοντας την ψυχική υγεία των γονιών (β΄ μέρος)

Published by mbroumou on

Στα πλαίσια της ενδυνάμωσης της προσωπικότητας των γονιών και της προσωπικής τους ανάπτυξης, παραθέτουμε τρόπους καλλιέργειας των ηθικών αξιών προκειμένου να κτίσουν έναν έντιμο, δυναμικό και συναισθηματικά ακέραιο χαρακτήρα, αποτελώντας μακροπρόθεσμα ένα θετικό μοντέλο ταύτισης για τα παιδιά τους:

  1. Να καλλιεργούν την ικανότητα για κατασκευή εσωτερικών εικόνων, τόσο τη δική τους όσο και των παιδιών τους (μέσα από την αφήγηση ιστοριών, το παιχνίδι προσποίη­σης, το παιχνίδι ρόλων, το φανταστικό παιχνίδι). Είναι αλήθεια ότι τα παιδιά σήμερα γίνονται αποδέκτες αμέτρητων εικόνων, που προβάλλονται με καταιγιστικό ρυθμό μέσα από την οθόνη. Το ερώτημα που δημιουργείται είναι αν με αυτόν το βομβαρδισμό ε­ξωτερικών εικόνων μπορούν να κατασκευάσουν τις δικές τους εσωτερικές εικόνες. Τι είναι όμως οι εικόνες; Συνήθως, όταν ακούμε τη λέξη «εικόνα», σκεφτόμαστε μία οπτική ανα­παράσταση, αλλά οι εικόνες μέσα στον ανθρώπινο εγκέφαλο είναι κάτι πολύ περισσότερο από αυτό. Είναι ένα «νοητικό πρότυπο», το οποίο δεν αναφέρεται απλώς σε οπτικές εικόνες, αλλά και σε ηχητικές εικόνες, καθώς και σε κάθε είδους νοητι­κές εικόνες.

Οι εικόνες αναπαριστούν διαδικασίες όλων των ειδών, συ­γκεκριμένες και αφηρημένες. Η κατασκευή εικόνων παίζει ση­μαντικό ρόλο στην καλή λειτουργία του εγκεφάλου. Οι εικόνες δίνουν ένα «χαλί» σκέψης και συναισθήματος που μας καθιστά ικανούς να ενσωματώσουμε στη γνώση μας νέες εμπειρίες. Οι νοητικές μας εικόνες μάς παρέχουν μία παρόρμηση για δράση. Επηρεάζουν και τις συμπεριφορές και τις αποφάσεις μας. Δί­χως αυτές είμαστε λιγότερο ικανοί και λιγότερο δημιουργικοί. Η κατασκευή εικόνων παρέχει πρόσβαση στις συμβολικές λει­τουργίες του εγκεφάλου μας. Σκεφτόμαστε με συγκεκριμένους όρους και σκεφτόμαστε αφηρημένα. Η εικόνα είναι μία αφαί­ρεση. Δεν είναι κάτι που μπορούμε να γευτούμε ή να κρατή­σουμε. Οι άνθρωποι με μεγάλες δυνατότητες κατασκευής εικό­νων, όπως οι ποιητές, οι μαθηματικοί και οι μουσικοί, είναι οι άνθρωποι που νιώθουν οικεία με την αφηρημένη σκέψη. Για παράδειγμα, οι όμορφες εικόνες σε μια κινηματογραφική ταινία μπορούν να εμπνεύσουν και να προ­καλέσουν θετική αυτοέκφραση, όταν τα παιδιά αφήσουν τα η­λεκτρονικά παιχνίδια, που τα καθηλώνουν σε στατικότητα και τα καταδικάζουν σε ψυχική και πνευματική φτώχεια.

Η κρίσιμη περίοδος για αυτή την ανάπτυξη είναι η νηπια­κή και η πρώτη παιδική ηλικία. Τα ανθρώπινα όντα μαθαίνουν να κατασκευάζουν εσωτερικές εικόνες ουσιαστικά με δύο τρό­πους: ακούγοντας τη γλώσσα και ενασκούμενα μέσω του παι­χνιδιού (π.χ., ό­ταν το παιδί ακούει μια ιστορία χωρίς να βλέπει εικόνες, ο ε­γκέφαλος ασκείται. Το παιδί επινοεί νοητικές εικόνες. Η αφή­γηση ιστοριών, και μάλιστα με τη φωνή να χρωματίζεται έντο­να, έχει ιδιαίτερα ευεργετική επίδραση στη δημιουργία εσωτε­ρικών εικόνων. Επιπρόσθετα, με το παιχνίδι προσποίη­σης, το παιχνίδι ρόλων, τα μικρά παιδιά μετατρέπουν τις εσω­τερικές εικόνες σε πράξεις. Παίζοντας διαφορετικούς ρόλους, απορροφούν ποικίλα συναισθήματα, στάσεις και πράξεις. Όταν παίζουν, εισέρχονται στη σφαίρα του φανταστικού, στον κόσμο του καλλιτέχνη και του ποιητή. Μέσα από εμπειρίες παιχνιδιού, σχεδιάζουν και οργανώνουν, προβλέπουν και περιμένουν, ανα­λαμβάνουν ρίσκο, σκέφτονται και πειραματίζονται. Χωρίς αυ­τές τις μορφές εμπειριών, η κατασκευή εικόνων δεν αναπτύσ­σεται σε μία αυτοεπιλεγόμενη δραστηριότητα).

  1. Να καλλιεργούν την ικανότητα για δημιουργική έκφραση μέσα από τα βασικά συστατικά της δημιουργικό­τητας που είναι τα εξής: ευχέ­ρεια, ευελιξία, πρωτοτυπία και επεξεργασία. Ευχέρεια είναι η ικανότητα να εφευρίσκει κανείς ιδέες σε μικρό χρονικό διάστημα. Ο καταιγισμός ιδεών είναι μία ωραία τεχνική που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο γονιός για να βοηθή­σει τα παιδιά να ανακαλύψουν την ευχέρεια. Η ευελιξία χαρακτηρίζεται από την ικανότητα να βλέπει κα­νείς ποικίλες προοπτικές και να μην εμμένει άκαμπτα σε συ­γκεκριμένους τρόπους προκειμένου να διεκπεραιώσει ένα έργο. Οι δημιουργικοί άνθρωποι συνήθως χαρακτηρίζονται από αξιο­σημείωτη ευελιξία. Δεν φοβούνται να πειραματιστούν, να ρι­σκάρουν, να αποτύχουν. Προσαρμόζονται στα νέα δεδομένα. Οι ερωτήσεις του τύπου «Τι θα συνέβαινε αν…» όταν τίθενται από τους γονείς για να ωθήσουν τα παιδιά να διερευνήσουν πι­θανές εναλλακτικές λύσεις σε μία υποθετική κατάσταση, προω­θούν την ευελιξία. Η πρωτοτυπία είναι αρκετά υποκειμενική. Είναι η εφεύρε­ση κάποιας μοναδικότητας, που κάνει τη ζωή να είναι πιο εν­διαφέρουσα και τα παιδιά να ενδιαφέρονται περισσότερο για τη ζωή. Μέσα από την έκφραση της μοναδικότητας τα παιδιά μαθαίνουν τι είναι κατάλληλο και τι κοινωνικά αποδεκτό. Η επεξεργασία είναι η ικανότητα να περνάει κάποιος το χρόνο του δουλεύοντας, προσθέτοντας λεπτομέρειες και εκδη­λώνοντας τη δημιουργική του έκφραση.

Τέλος, για να δημιουργεί κάποιος με συνέπεια και σταθερότητα χρειάζεται ενέργεια. Η ε­νέργεια αυτή προέρχεται από τον ψυχικό χώρο που καλλιερ­γείται με: μοναχικότητα, ανακάλυψη, διασκέδαση. Όταν ένα παιδί δεν μπορεί να μείνει μόνο του, δεν μπορεί να δημιουργήσει, πολύ δε περισσότερο να συγκροτηθεί ψυχι­κά. Η μοναχικότητα είναι εξίσου σημαντική με την κοινωνικό­τητα, την οποία οι περισσότεροι σύγχρονοι γονείς πασχίζουν ι­διαίτερα να καλλιεργήσουν στα παιδιά. Συχνά η μοναχικότη­τα συγχέεται με τη μοναξιά που μπορεί να βιώνει ένα παιδί α­πό την έλλειψη κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Η μοναχικότη­τα όμως είναι κάτι άλλο. Διαμορφώνεται από την επιλογή του παιδιού να μείνει μόνο με τον εαυτό του, ώστε να μπορέσει να τον γνωρίσει καλύτερα και να τον εκφράσει μέσα από διάφο­ρες διόδους. Μέσα από τη μοναχικότητα το παιδί γνωρίζει τα όριά του, τις αντοχές και τις ανοχές του. Συνεπώς, πρόκειται για ανάγκη του παιδιού, όσο και του ενηλίκου, γι’ αυτό και εί­ναι καλό οι γονείς να ωθούν τα παιδιά τους σε αυτή, τόσο με το προσωπικό τους παράδειγμα όσο και με τη δημιουργία ευ­νοϊκών συνθηκών (το παιδικό δωμάτιο να είναι ο προσωπικός χώρος του παιδιού όπου θα έρχεται σε επαφή με τον εαυτό του). Ακόμη, τα παιδιά χρειάζεται να ανακαλύπτουν πράγματα αυτενερ­γώντας και όχι να τα δέχονται όλα «μασημένα» α­πό τους γονείς τους. Μέσα από την ενεργό συμμετοχή και ε­μπλοκή τους στα πράγματα διαμορφώνουν άποψη, θέση και γνώμη, κάτι που δεν τους παρέχει σε καμία περίπτωση η καθήλωσή τους μπροστά στον τηλεοπτικό δέκτη. Η διασκέδαση -ή, μάλλον, η ψυχαγωγία- επίσης παράγει τον κατάλληλο ψυχικό χώρο για δημιουργική έκφραση. Τα ε­ρεθίσματα που παρέχει κινητοποιούν το πνεύμα, ενεργοποιούν το συναίσθημα και απογειώνουν τη φαντασία. Η χαρά που νιώθει το παιδί, τα συναισθήματα που βιώνει, οι εικόνες που προσλαμβάνει συνιστούν πολύτιμη πηγή δημιουργίας [Νίλσεν, Μ. (2002). Η τέχνη να είσαι γονιός. Αθήνα: Καστανιώτη & Παππά, Β. (2008). Γονείς, παιδιά και ΜΜΕ. Ένας οδηγός γονικής συμπεριφοράς. Αθήνα: Καστανιώτη].

Οι γονείς, ξεκινώντας πρώτα από την καλλιέργεια της δική τους προσωπικότητας, θα μπορέσουν να ενσταλάξουν τις ουσιαστικές κοινωνικές αξίες στα παιδιά τους και να τους δώσουν την ευκαιρία να αναπτύξουν τα καλά στοιχεία του χαρακτήρα τους που θα τους επιτρέψουν να ζήσουν κι εκείνα με τη σειρά τους μια ευτυχισμένη και παραγωγική ζωή.